باراک حسین اوباما، رئیس جمهور جدید ایالات متحده سه شنبه با ادای سوگند، رسماً کار خود را به عنوان رئیس جمهور آغاز کرد. آنچه می خوانید پیش از این در شماره 11 ماهنامه حقوق (شهریور 87) منتشر شده است.
ترجمه: امیر مقامی
اشاره: انجمن آمریکایی حقوق بین الملل (American Society of International Law)، که یکی از معتبرترین نهادهای علمی در زمینه حقوق بین الملل محسوب می شود، در ابتکاری جالب، پرسشهایی را درباره مواضع نامزدهای انتخابات ریاست جمهوری آمریکا نسبت به مسائل حقوقی بین المللی مطرح و پاسخهای آنها را دریافت کرده است. در این شماره، پرسش و پاسخ با «باراک اوباما» نامزد برگزیده حزب دموکرات را که از بیشترین شانس برای جانشینی «جرج بوش» برخوردار است، مرور می کنیم و البته باید به انتظار ماند و رفتارهای دولت بعدی آمریکا را با رویه و تئوریهای دولت بوش در مسائلی مانند جنگ پیشدستانه، دیوان کیفری بین المللی، معاهدات زیست محیطی، حقوق بشر و اصلاحات سازمان ملل مقایسه کرد. دولت بوش، علاوه بر تئوری جنجال برانگیز «دفاع پیشدستانه» در عراق، با استرداد امضای خود از برخی کنوانسیونها مانند اساسنامه دیوان کیفری بین المللی و پروتکل کیوتو، «حاکمیت قانون» در عرصه بین المللی را با چالشهای جدی روبرو کرد.
باید به این نکته جالب نیز اشاره شود که اوباما در پاسخ به پرسش «فرید زکریا» در سی ان ان درباره برخورد احتمالی وی با دستگیری بن لادن گفت: «به نظرم اگر زنده دستگیر شد باید نه فقط عدالت آمریکایی بلکه عدالت جهانی درباره او اعمال شود و به نظر من ... قبلاً هم البته گفته ام که عاشق مجازات اعدام نیستم و اعدام باید فقط برای کسانی باشد که شنیع ترین جنایات را انجام دادند. فکر میکنم برنامه ریزی قتل سه هزار آمریکایی چنین مجازاتی (اعدام) را توجیه می کند.»
¨ تقاطع حقوق بین الملل و سیاست خارجی ایالات متحده
· نظر کلّی شما درباره نقش حقوق بین الملل در سیاست خارجی ایالات متحده چیست؟
* از زمان پیدایش ملت ما، ایالات متحده از حقوق بین الملل دفاع کرده است، زیرا از آن منتفع می شویم. حمایت و رعایت قواعد حقوقی مشخّصی که شامل ارزشهای خودمان نیز می شود، به ما اجازه می دهد تا معتقد به استانداردهای برتر در رفتار همه ملتها باشیم و دوستان و هم پیمانان خود را علیه ملتهایی که این قواعد را نقض می کنند، بسیج کنیم. ترویج هنجارهای عالی بین المللی در پیشبرد منافع ما مانند عدم گسترش سلاح های هسته ای، بازرگانی آزاد و منصفانه، محیط زیست پاک و حمایت از سربازان در زمان جنگ، کمک می کند. همچنین رعایت هنجارهای حقوقی بین المللی، نقشی حیاتی در مبارزه با تروریسم ایفا می کند. از آنجایی که در حال حاضر دولت هنجارهای بین المللی که بازتاب ارزشهایی آمریکایی است، مانند کنوانسیونهای ژنو را کنار گذاشته است، ما کمتر می توانیم در سطح گسترده از این ارزشها حمایت کنیم.
· لطفاً با مثال بفرمایید که این دیدگاه کلّی، چگونه می تواند دریک زمینه خاص سیاسی، نقشی داشته باشد؟
* یک نمونه مشخّص در این زمینه، کنوانسیون های ژنو است و این که این چارچوب حقوقی بین المللی مشخّص باید در مورد بازداشت شدگان اعمال شود. به نظر من، کنوانسیون های ژنو باید در مورد کسانی که در میدانهای جنگ در کشورهای دیگر به وسیله نیروهای نظامی ما دستگیر شده اند، اعمال شود. برخی حقوقدانان و نظریه پردازان حقوقی معتقدند مظنونان تروریستی، به وسیله کنوانسیون های ژنو حمایت نمی شوند زیرا «یونیفورم» نمی پوشند و براساس حقوق جنگ عمل نمی کنند. اما فرصتهای زیادی از 1949 تاکنون وجود داشته است که به این مسأله پرداخته شود، چون آن زمان این موضوع کمتر روشن بود که آیا چارچوب ژنو کاملاً در مورد هر شخص بازداشت شده در جریان یک منازعه باید رعایت شود؟ برای مثال در جریان جنگ کره، پیش از آن که ما کنوانسیون های ژنو را تصویب کنیم روی داد؛ و در جریان جنگ ویتنام، هنگامی که دشمن اصلی ما «ویت کنگ» بود. باوجود این، در تمام این قضایا ما تصمیم گرفته بودیم که این به نفع ماست که حمایتهای کنوانسیون های ژنو را به همه دستگریشدگان اعطا کنیم، بنابراین ما می توانیم با تمام دشمنانمان با یک استاندارد برخورد کنیم. در این منازعه نیز، همانطور که دیوان عالی کشور سال گذشته حکم داد، باید اغلب حمایتهای بنیادین کنوانسیون های ژنو را برای بازداشت شدگان اجرا کنیم؛ زیرا ما باید به عنوان یک «آمریکایی» استانداردهای برتر را برای خودمان و برای جهان برقرار کنیم. ما تسلیم حاکمیت قانون هستیم به این دلیل که ما اینگونه انسانهایی هستیم. با افزایش استانداردهایمان برای جهان، متحدانمان را در کنار خود خواهیم داشت و جایگاه و قدرت اخلاقی خود را در جهان تقویت خواهیم کرد. به طور خاص، این امر به استدلال ما در نقاطی از جهان که در آنجاها مشغول هستیم کمک خواهد کرد، آن هم نه فقط منازعات نظامی بلکه در نبرد فلسفه ها و در رقابت میان ایدئولوژی ها. این، روش و راه و رسم آمریکایی است.
¨ نظامهای حقوقی بین المللی
· شما چه اولویتها یا اهدافی را برای گسترش نظام حقوقی بین المللی موجود یا ایجاد نظامهای حقوقی بین المللی جدید خواهید داشت؟
* رئیس جمهور آینده باید برای احیاء پیوستگی سنتی ما با هنجارها و نظامات حقوقی بین المللی، تقدّم قائل شود. اگر من رئیس جمهور باشم، آمریکا شکنجه را بدون استثناء منع خواهد کرد. آمریکا کشوری است که در برابر چنین رفتارهایی می ایستاد و ما دوباره چنین خواهیم بود. من همچنین چارچوب حقوقی که ناکارآمد باشد را رد خواهم کرد. تاکنون فقط یک حکم محکومیت در گوآنتانامو صادر شده است که آن هم به خاطر اقرار به حمایت مادی از تروریسم و مجازاتش 9 ماه حبس بود. هیچ محکومیتی به استناد قانون ضدتروریسم وجود نداشته است. من به عنوان رئیس جمهور گوآنتانامو را خواهم بست، قانون کمیسیون های نظامی را ملغی خواهم کرد و طرفدار کنوانسیون های ژنو خواهم بود. قانون اساسی ما و قوانینی مانند «قانون متّحد دادگستری نظامی» (Uniform Code of Military Justice) چارچوب محاکمه تروریستها را فراهم می کند. دولت یک انتخاب اشتباه میان طرفداری از حقوق داخلی و بین المللی و تأمین امنیت مردم آمریکا داشت. این نظامهای حقوقی موجود، به دقت امنیت ما را حفظ می کند و دولت من به حاکمیت قانون وفادار خواهد بود.
· اولویتهای شما برای مشورت با سنا و موافقت با معاهدات بین المللی که آمریکا هنوز تصویب نکرده است چه خواهد بود؟
* در حال حاضر تعدادی از معاهدات بین المللی شایسته و توأم با حسن نیت وجود دارد که تکلیفشان هنوز در سنا مشخّص نشده است. برخی از آنها کاملاً در راستای منافع ملّی ما هستند مانند کنوانسیون سازمان ملل دربارۀ حقوق دریاها، معاهدۀ جامع منع آزمایش های هسته ای، کنوانسیون بین المللی پیشیگری از اقدامات تروریستی هسته ای و کنوانسیون الغای کلیه اشکال تبعیض علیه زنان. اولویت من به عنوان رئیس جمهور، ایجاد اجماع دو حزب برای تصویب چنین معاهداتی است.
¨ سیاست تجاری بین المللی
· سیاست تجارت بین المللی در دولت شما چه خواهد بود؟
* من موافقت نامه های تجاری شامل استانداردهای زیست محیطی و کارگری قوی و قابل اجرا را تضمین می کنم. شرکتهایی که در کشورهای دیگر کار می کنند نباید مزیت نسبی خود را با سوءاستفاده از کارگران یا محیط زیست، کسب نمایند. اما صرف افزودن کلماتی در میان موافقت نامه های تجاری کافی نیست. ما باید موافقت نامه هایمان را از طریق سازمان تجارت جهانی و مکانیزمهای موجود دیگر اجرایی کنیم و به شرکای تجاری مان فشار بیاوریم تا به کمکهای مالی ناعادلانه دولتی برای صادرات، موانع غیرتعرفه ای بر صادرات آمریکا و کاهش مصنوعی ارزش پول پایان دهند، چنانکه چین شرکتهای آمریکایی را در وضع نامساعد همیشگی قرار داده است. به عنوان رئیس جمهور، سیاست تجاری من، گشودن بازارهای خارجی برای ایجاد و حمایت از مشاغل خواهد بود.
· آیا شما خواهان اصلاحاتی در توافق نامه های تجاری موجود هستید؟
* من معتقدم فقدان استانداردهای کارگری و زیست محیطی در «نفتا» یک اشتباه است. ما باید توافق «نفتا» را برای کارگران، اصلاح و بهبود بخشیم.
· نظر شما درباره WTO و آیندۀ مذاکرات تجارت جهانی چیست؟
* [همانطور که اشاره شد] به عنوان رئیس جمهور، سیاست تجاری من، گشودن بازارهای خارجی برای ایجاد و حمایت از مشاغل خواهد بود. مذاکرات موافقتهای تجاری که بازارهای جدیدی را باز کند، کمک کننده خواهد بود اما این توافق ها باید شامل استانداردهای مناسب کارگری و زیست محیطی باشد. ما به سیاست خارجی نیاز داریم که «کیک» بزرگتری بسازد، تا جایی که ممکن است بزرگ! و باید مطمئن شویم که آمریکاییها در موقعیتی هستند که سهم بیشتری از این کیک در حال بزرگ شدن، ببرند. کلید پیروزی در چنین رقابتی، سرمایه گذاری بلندمدت در بخشهایی مانند آموزش، علوم و فناوری است. همچنین ما مسؤولیت داریم به کارگران آمریکایی که از سرعت پیشرفتهای فناوری و جابه جا شدن بازار تجارت لطمه می بینند، کمک کنیم. ما باید دربارۀ داشتن یک سیاست تجاری که بتواند گستره ای از ابزارهای سیاستی که مستقیماً به کارگران آسیب پذیر کمک کند، مانند بازآموزی، بیمه بیکاری و کمک تعدیل کننده، جدی تر باشیم.
¨ دیوان کیفری بین المللی
· سیاست ایالات متحده درباره دیوان کیفری بین المللی چه خواهد بود؟
* این که دیوان آغاز به کار کرده است، ما هر چه بیشتر دربارۀ عملکرد آن می آموزیم. دیوان فقط جرائم بسیار شدید یا سیستماتیک را تحت تعقیب قرار می دهد و این در راستای منافع آمریکاست که چنین مجرمان شریری مانند مرتکبان نسل زدایی در دارفور، پاسخگو باشند. این اقدامات دیوان، اعتباری است برای ایجاد عدالت و حاکمیت قانون؛ و شایستۀ حمایت و همکاری کامل آمریکاست. اما این دیوان هنوز جوان است و پرسشهای زیادی دربارۀ قلمرو نهایی اقدامات آن بی پاسخ مانده است، بنابراین زمان آن نرسیده است که اکنون آمریکا را درگیر چنین اقداماتی کنیم. ایالات متحده نسبت به کشورهای دیگر، نظامیان بیشتری را به خارج از سرزمینهای خود گسیل داشته است و این نیروها وظیف و سهمی نامناسب در حمایت از مردم آمریکا و محافظت از امنیت بین المللی را برعهده دارند. حدّاکثر حمایت از نیروهای ما با توجّه به افزایش در معرض [صلاحیت دیوان] قرار گرفتن، باید حاصل شود. بنابراین من دقیقاً با فرماندهان نظامی مشورت خواهم کرد و نیز پیش از آن که تصمیمی برای عضویت در دیوان اتخاذ کنم، مسیر طی شده توسط دیوان را بررسی خواهم کرد.
¨ عدم گسترش سلاح های هسته ای
· راهبرد شما برای سرپا نگه داشتن نظام منع گسترش سلاح های هسته ای و قانونگذاری برای دیگر سلاحهای کشتار جمعی چه خواهد بود؟
* در معاهده عدم گسترش (NPT)، ایالات متحده موافقت کرده است که برای کاهش ذخایر اتمی و نیز اتّخاذ اقداماتی برای افزایش امنیت و کاهش احتمال تکثیر هسته ای، تلاش کند. من معتقدم که ما باید معاملات اتمی مان را پایان دهیم. مهمترین تهدید برای امنیت ملی آمریکا، تروریسم هسته ای است. خوشبختانه فاجعه با مجموعه ای از اقدامات عملی که ایالات متحده اینک می تواند انجام دهد، قابل پیشگیری است، مانند:
- ما باید امنیت انتقال هزاران کیلو مواد هسته ای در سراسر جهان را تأمین کنیم. چنانکه «سام نان» سناتور سابق گفته است، هنگامی که مواد هسته ای برای ساخت بمب دزدیده یا قاچاق شود، هر کاری برای تروریستها آسانتر و برای ما سخت تر خواهد بود.
- یکی از کارهایی که باید شروع کرد، حذف مواد مربوط به بمبها از رآکتورهای هسته ای غیرنظامی در سراسر جهان است که هنوز بر مبنای این مواد خطرناک کار می کنند. باید این رآکتورها را به سوی استفاده از موادی که قابلیت تبدیل به سلاح هسته ای ندارند، تغییر دهیم.
- ما باید این موضوع را برای روسها روشن کنیم که ما می خواهیم مواد هسته ای را در سلاحهای ازکارافتاده از بین ببریم و فشار بیشتری به روسیه بیاوریم تا کار مشابهی را انجام دهد.
- در دولت من، چهره های مختلف تهدید هسته ای آمریکا دیده خواهد شد. من از تصویب قانون ابتکاری سناتور «دیک لوگار» (R-IN) برای پیشگیری از قاچاق مواد هسته ای حمایت کردم. من از تسریع در پاکسازی جهانی اورانیوم غنی شده در تعداد زیادی از رآکتورهای ناامن در سراسر جهان، به ویژه در کشورهای ناتوان (Failing States) حمایت می کنم. ما به صحبت کردن بیشتر نیازی نداریم. ما به عمل نیاز داریم و من آن را انجام می دهم. در دوم آگوست 2007 من طرح «کاهش تهدید سلاح های هسته ای» را ارائه کردم. در بخشی از آن آمده است که: «این به نفع ایالات متحده است که به یک معاهده جامع، اثباتی و مؤثّر برای پایان دادن به تولید مواد مربوط به سلاح های هسته ای در سراسر جهان دست یابد و فعّالانه کشورهای تولیدکننده این مواد را برای تعلیق چنین فعالیتهایی ترغیب نماید.» برای این منظور ضروری است که طی یک دوره یک ساله پس از وضع این قانون، «آکادمی ملّی علوم گزارش جامعی دربارۀ ماهیت یک نظام قابل تأیید که برای چنین معاهده ای برای از بین بردن این مواد، ضروری است؛ به کنگره ارائه دهد.» لایحه ما همچنین اظهار می دارد که سیاست ایالات متحده این خواهد بود: «1- حمایت کامل از موضوعات NPT، 2- حمایت قوی از همه اقدامات مناسب برای تقویت این معاهده و نیل به اهداف آن، 3- پیگیری یک دیدگاه جامع و متوازن برای تقویت نظام جهانی عدم گسترش هسته ای در حین و پس از کنفرانس سال 2010 برای بازنگری NPT برای شناسایی یک نظام قوی تر و مؤثّرتر جهانی عدم گسترش هسته ای در قرن بیست و یکم.»
¨ تغییرات آب و هوای جهان
· شما چه سیاستهایی برای تنظیم مقررات مربوط به تغییرات آب و هوای جهانی، اتّخاذ خواهید کرد؟
* به عنوان رئیس جمهور، من مقرر خواهم کرد که گازهای گلخانه ای کشور باید با هدف کاهش هشتاد درصدی تا سال 2050، محدود شود؛ این سطحی از کاهش است که دانشمندان به ما هشدار می دهند باید برای کاهش آثار زیانبار تغییرات آب و هوا به آن دست یابیم. برای حفظ خانه مان، نخستین گام حیاتی این است که اطمینان یابیم می توانیم با دیگر آلوده کنندگان بزرگ جهان – مانند چین که ما را به عنوان بزرگترین منتشرکننده گازهای گلخانه ای در جهان پشت سر گذاشته است –برای تعهّدات محدودکننده، به توافق برسیم.
¨ حقوق جنگ و استفاده از زور
· نظر شما درباره حقوق بین الملل و نهادهای بین المللی در شکل دادن به تلاش های بین المللی برای مبارزه با تروریسم چیست؟
* من یک راهبرد جامع مقابله با تروریسم ارائه داده ام که شامل تأسیس یک «برنامه مشارکتی امنیت مشترک» برای 5 بیلیون دلار سرمایه گذاری ظرف سه سال برای پیشرفت همکاری میان ایالات متحده و نهادهای جاسوسی خارجی و اجرای قانون است. این برنامه شامل تبادل اطلاعات، کمکهایی برای آموزش، عملیات اجرایی، امنیت مرزی، برنامه های مبارزه با فساد، فناوری و هدف قرار دادن حمایت مالی تروریسم خواهد بود. این اقدام با تمرکز بر کمک متحدانمان بدون تاکتیکهای سرکوبگرانه موفق خواهد بود، زیرا بی رحمی، ترور را می آفریند و آن را شکست نمی دهد. علاوه بر این، من معتقدم که ما باید از تمام ابزارهایمان ازجمله دیپلماسی برای حمایت از منافعمان و مبارزه با تهدیدات تروریستی استفاده کنیم. حتّی با درگیرکردن رهبران خارجی، و دیپلماسی قوی تر یک بخش سرنوشت ساز برای تقویت هم پیمانان و امن تر نگاه داشتن ما در سراسر جهان است.
· در این زمینه، آیا شما نیازی به اصلاح و تجدیدنظر در قوانین جنگی مثل کنوانسیون های ژنو احساس نمی کنید؟
* نه! من معتقدم ایالات متحده می تواند بدون اصلاح قوانین جنگی، به طور قانونی و انساندوستانه مظنونان تروریستی را بازداشت و بازجویی کند. همچنانکه وزیر امور خارجه وقت، پاول پس از حوادث یازدهم سپتامبر گفت، کنوانسیون های ژنو قبلاً به نحو انعطاف پذیری به ما اجازه داده است تا هر کاری برای حمایت از خودمان، لازم است؛ انجام دهیم. ما به جای این که به دنبال راه هایی برای طفره رفتن یا دوباره نویسی کنوانسیون های ژنو باشیم، باید از آنها طرفداری کنیم. کنوانسیون های ژنو در نیم قرن گذشته به خوبی به آمریکا خدمت کرده اند. با اصرار بر رفتار عادلانه با کسانی که در حبس ما هستند، به حفظ فضایی کمک می کنیم که در آن احترام به سربازانی که با ملیّتهای دیگر نزد ما هستند، تضمین خواهد شد. در دورانی مثل دوران حاضر که در آن به سر می بریم، به عنوان کشوری با سربازانی که در اقصی نقاط جهان پراکنده هستند، طرفداری از چنین ارزشهایی نه تنها بازتابی از ارزشهای آمریکایی است، بلکه ما را امن تر نگه می دارد. همانگونه که سنا به هنگام تصویب کنوانسیونهای ژنو، تشخیص داد، با رفتار منصفانه با سربازان کشورهای دیگر، راه را برای رفتار منصفانه با مردان و زنان یونیفورم پوش خود هموار می کنیم.
· شما درباره فشارهای حقوقی بر استفاده آمریکا از زور چه نظری دارید؟
· ایالات متحده چه امروز و چه همواره حق انجام اقدامات یکجانبه نظامی دارد، از جمله برای استفاده بازدارنده از زور برای رفع تهدیدات قریب الوقوع علیه کشور و امنیت ما. هیچ کشور یا سازمانی حقّ دفاع مشروع ما را وتو نکرده است و هرگز نخواهد کرد. در واقع، ماده 51 منشور ملل متّحد، حقّ دفاع مشروع را برای هر کشوری شناسایی کرده است. استفاده پیشگیرانه از زور – یعنی پیشدستی کردن در برابر تهدیدات بالقوّه ای که ممکن است قریب الوقوع نباشند – موضوع دیگری است. این همان چیزی است که دکترین «بوش» خوانده شده است. گاهی استفاده پیشگیرانه از زور ممکن است ضروری باشد، اما به ندرت چنین است. تجربۀ عراق نشان داد که اغلب تهدیدات دریافتی، آنگونه که ممکن است به نظر برسند، واقعی نیستند و اطلاعات (جاسوسی) ما ممکن است ناقص باشد. اما وقتی که اطلاعات ما خوب و قابل دفاع است، نباید استفاده از زور را مردود بدانیم. ایالات متحده باید گستره ای از ابزارها نظیر دیپلماسی، جاسوسی، اقتصاد و نیروی نظامی را برای مقابله با این تهدیدات بالقوّه به کار گیرد.
· دیدگاه شما دربارۀ استفاده پیشدستانه از زور چیست؟
* من برای استفاده از زور به طور یکجانبه، اگر لازم باشد برای حمایت از مردم آمریکا یا منافع حیاتی مان هرگاه مورد هجوم یا تهدید قریب الوقوع، واقع شود؛ درنگ نخواهم کرد. مسؤولیّتی بزرگتر از این برای به عنوان فرمانده کلّ نیروهای مسلّح وجود ندارد. باید به شما بگویم که هرگاه مرد یا زنی را به یک راه خطرناک بفرستم، به طور دقیق مأموریّت را تعریف خواهم کرد، نظر فرماندهان نظامی را جویا خواهم شد، به طور عینی اطلاعات را ارزیابی می کنم و تضمین می کنم که سربازان ما، منابع و حمایتهای مورد نیازشان را خواهند داشت. برخی وضعیتها نیز فراتر از «دفاع مشروع» وجود دارد که من باید استفاده از نیروی نظامی را مورد توجّه قرار دهم، مانند شرکت در مانورهای تثبیت وضعیت یا بازسازی، یا برخورد با خشونت های گسترده. اما هنگامی که در وضعیت هایی غیر از دفاع مشروع، از نیروی نظامی استفاده می کنیم باید حمایت و مشارکت آشکار دیگران را نیز به دست آوریم، همانگونه که در سال 1991 رئیس جمهور «جرج هربرت واکر بوش» برای بیرون کردن «صدام حسین» از کویت تلاش کرد. عواقب فراموشی آنچه در موضوع منازعه اخیر در عراق، آموختیم؛ ناگوار خواهد بود.
